Ibiheruka
igiterane-cyabagorozi-gatagara-rwa-abihannye-dsc00140

Umunsi wera w’Isabato

Share

Isabato

Ni umunsi w’ikiruhuko uba buri cyumweru (utangira ku wa nyuma bamwe bita ku wa gatanu – Vendredi – nimugoroba ukarangira ku Isabato bamwe bita ku wa gatandatu – Samedi – nimugoroba). Ni ikiruhuko cyashyizweho n’Imana. (Petit Larousse (1980), p. 822).

  • Isabato ni ikimenyetso cy’iteka ryose kiri hagati y’Imana n’ubwoko bwayo (Kuva 31:17)
  • Isabato ni umunsi wa karindwi (Itangiriro 2:1 ; Kuva 31:15 ; Luka 23:54-56 ; 24:1 ; n’ahandi)
  • Isabato ni umunsi w’ikiruhuko (Kuva 20:8 ; 31:15)
  • Isabato ni ryo sezerano ridakuka (Kuva 31:16)
  • Isabato si iy’Abayuda, ni iy’abantu bose (Yesaya 56:6 ; Mariko 2:27-28). Ni yo mpamvu mu Gutegeka kwa kabiri 5:3 tubwirwa ngo “Ba sogokuruza bacu si bo Uwiteka yasezeranye na bo iri sezerano (Isezerano ni amategeko 10: Gutegeka 4:13), ahubwo ni twe abari hano twese uyu munsi tukiriho.”
  • Isabato Yesu n’intumwa ze barayiruhutse. Tubihamirizwa n’inyandiko nyinshi, zitubwira ziti “Ajya i Nazareti aho yarerewe, ku munsi w’Isabato yinjira mu isinagogi nk’uko yamenyereye, …” (Luka 4:16). Yesu ubwo yavugaga ibyago by’imperuka, akivugira ati “Namwe musengere kugira ngo guhunga kwanyu kutazabaho mu mezi y’imbeho cyangwa ku isabato” (Matayo 24:20). N’intumwa ze ni uko (Ibyakozwe 16:13 ; 13:14 ; 17:1-2). “Ku isabato … ab’umudugudu hafi ya bose bateranira kumva Ijambo ry’Imana.” (13:44).

“Isabato n’umuryango byashyiriweho rimwe mu murima wa Edeni. Mu mugambi w’Imana, ni ibintu bibiri bidatandukana. Ni ikimenyetso cy’ubushobozi bwaremye kandi bugacungura. Itwereka ko Imana ari yo soko y’ubumenyi n’ubugingo, ikanatwereka inkomoko y’icyubahiro cy’umuntu. ” (Education, p. 281)

Gatolika iti : Mu Bayahudi umunsi wa Mungu wari Sabato, Kiliziya Gatolika ishyiraho icyumweru (dimanche), kuko wari usanzwe ari umunsi mukuru w’Abaroma basengagaho izuba (Sunday).

Ibi byakozwe ryari ? Kubera iki ? Bitwaje iki ?

  • Hagati ya 321 na 364, gahunda yo kubangikanya Isabato (samedi) n’icyumweru (dimanche) yashyizweho. Hanyuma yaho muri 424 kugeza muri 476 ni ho kuruhuka icyumweru byabaye itegeko rishyigikiwe na Leta n’Itorero.
  • Kuko ari ko byari byarahanuwe ko agahembe gato kazigira inama zo guhindura ibihe n’amategeko (Danieli 7:25). Leta y’Abaroma n’Itorero Gatolika bifatanya kubicengeza ku isi yose. Kugeza ubu, kuri benshi byemewe nk’ibyavuzwe n’Imana.
  • Babonye ko ibyo bakoze bitagira ishingiro mu Byanditswe Byera (Bibiliya), bitwaza ko ku cyumweru (Dimanche) ari wo munsi Yesu yazutseho, n’intumwa ze zikawuhabwaho Umwuka Wera. Ariko kuba Yesu yarazutse kuri uwo munsi wa dimanche, Umwuka Wera agasukwa kuri wo, ntibivuguruza itegeko ryatanzwe n’Imana rigira riti “Icyoroshye ni uko isi n’ijuru byashira, kuruta ko agace k’inyuguti imwe yo mu mategeko kavaho” (Luka 16:17).

Dimanche (Ikiruhuko cyo ku cyumweru) : uwo munsi, ni umunsi w’izuba, ukaba uwa mbere w’icyumweru.

Ni umunsi w’ikiruhuko cyahimbwe na Satani, uyobokwa neza na Roma Mpagani, ugezwa mu bukristo na Kiliziya Gatolika y’i Roma, ifatanije na Constantini, Umwami w’Abami wa Roma Mpagani. Akarengane n’ubukoroni bicengeza icyumweru muri za Leta hafi ya zose zo ku isi (kuko Roma ari yo yazitegekaga). Abaprotestanti bahimba inyigisho zo kukirengera. Ubukire n’amashuri bigicengeza mu banyeshuri. Dimanche ifata icyicaro mu mitima y’abatajya bisomera Bibiliya n’abagambiriye guhanga amadini.

Icyumweru, kimwe na Noheli, gifite abayoboke benshi cyane baboneka mu madini anyuranye ya gikristo, banyuranyije mu bindi ariko bagahurira ku kwemera icyumweru (dimanche), kukiruhuka no kukirengera. Abayoboke ba dimanche barimo imigabane ibiri.

  • Umugabane wa mbere ni uw’abazi ko dimanche ari wo munsi wa 7, bakawuruhuka nta buryarya, bizera ko ari wo uvugwa mu itegeko rya 4. Bakaba batazi uko Roma yahinduriye ikiruhuko cyo ku Isabato –Samedi- ikagishyira kuri dimanche. Abo rero bizereye mu bujiji, ariko si mu buhakanyi. Ni bo babwirwa ngo « Iyo minsi yo kujijwa Imana yarayirengagije, ariko noneho itegeka abantu bose bari hose kwihana… » (Ibyakozwe 17:30). Kandi abo ngabo batigeze bagerwaho n’umucyo w’ubutumwa bwiza nog bawange, Imana ibabara nk’abayo, ntibazarimbuka (Jésus Christ, p.640). Uyu mucyo utangiwe kugira ngo bene abo bakurwe mu rujijo.
  • Umugabane wa kabiri ni uw’abantu bazi neza ko dimanche ari umunsi utangira icyumweru. Bazi ko nta murongo n’umwe wo muri bibiliya ushyigikiye ikiruhuko cyo ku cyumweru. Bamwe muri bo basobanukiwe ko Isabato yahinduwe na Roma Nkirisitu, ariko ku bw’inyungu n’icyubahiro, bituma barwanya ukuri bazi. Ni bo bujuje isi abayoboke barwanya Imana bibwira ko ari yo barwanirira. Ndetse byayobeje n’abategetsi, kuko harimo abashaka Imana bakaruhuka umunsi washyizweho n’abantu naho umunsi Imana yategetse (Samedi) ugahora usiribangwa. Uyu mugabane wa kabiri ugizwe n’abazamamaza icyumweru ku isi bagafatanya n’abazakoresha agahato bakacyemeza abari ku isi. Ibyo ni byo Yohana yavuze ngo « (iyo nyamaswa) … iyobesha abari mu isi ibyo bimenyetso yahawe gukorera imbere ya ya nyamaswa, ibabwira kurema igishushanyo cya ya nyamaswa yari yakomerekejwe n’inkota ikabaho. Ihabwa guha icyo gishushanyo cy’inyamaswa guhumeka, ngo kivuge kandi cyicishe abatakiramya bose. Itera bose aboroheje n’abkomeye, n’abatunzi n’abakene, n’ab’umudendezo n’ab’imbata, gushyirwaho ikimenyetso ku kiganza cy’iburyo cyangwa mu ruhanga, kugira ngo hatagira umuntu wemererwa kugura cyangwa gutunda, keretse agite icyo kimenyetso cyangwa izina rya ya nyamaswa, cyangwa umubare w’izina ryayo. » (Ibyahishuwe 13 :14-17).

Isabato y’umunsi wa karindwi ari yo Samedi, Imana yaruhutse ikanategeka ko iruhukwa imaze kurema isi (Itangiriro 2 :1), ikayībutsa Abisirayeli bavuye mu Egiputa igira iti « Wibuke kweza umunsi w’Isabato … » (Kuva 20:8), Abahanuzi bakayibutsa Abisirayeli mur aya magambo ngo « … Mwirinde mutikorera umutwaro ku munsi w’isabato, haba no kuwucisha mu marembo y’i Yerusalemu… » (Yeremiya 17 :20-27), mu isezerano rishya, Yesu na we ubwe « Aramanuka ajya i Kaperinawumu, …, abigisha ku Isabato … » (Luka 4 :31 ; Mariko 1 :23), “Nuko ku yindi sabato yinjira mu isinagogi arigisha….” (Luka 6:6), “…Isabato isohoye aherako yigishiriza mu isinagogi, …” (Mariko 6:2), “Ajya i Nazareti iyo yarerewe, ku munsi w’isabato yinjira mu isinagogi nk’uko yamenyereye,…” (Luka 4:16), ndetse arayishingana, adusaba ati « Namwe musengere kugira ngo guhunga kwanyu kutazabaho mu mezi y’imbeho cyangwa ku isabato » (Matayo 24:20), intumwa ze zigasigara ziyiruhuka agiye mu ijuru, nk’uko zibyihamiriza ziti « … Ku munsi w’isabato tuva mu mudugudu tujya ku mugezi inyuma y’irembo, dukeka yuko hariho ahantu ho gusengera… » (Ibyakozwe 16:13), igahinduka ikimenyetso kigirwa impaka mu madini ya yone, nta bwo yigeze ihinduka, iracyari ya yindi, kuko Imana itihana cyangwa ngo yivuguruze.

Abaruhuka icyumweru (dimanche) rero, nibaturangire nibura umurongo umwe wa Bibiliya ubibemerera. None se turuhuke dimanche ngo ni uko iruhukwa na benshi ku isi kandi bikaba bimenyerewe, bimaze imyaka myinshi? Yego nyine n’ubwo bavuga ko ifuti rihuriweho na benshi ngo rihinduka itegeko, ariko kandi kurama kw’ikinyoma ntikuzagihindura ukuri.

Dimanche ni umunsi Gatolika yahimbye bivuye ku gusenga izuba. Nk’uko izina ry’uwo munsi ubwaryo ribisobanura ko ari umunsi w’izuba: “sun” = izuba ; “day” = umunsi. Satani yakoresheje uburiganya buvanze n’amacenga maze yambura abantu isabato yashyizweho na Rurema, abaha umunsi abapagani bari barageneye gusengaho imana-zuba, maze Satani akabiringiza ijuru kandi bacumuye kuri nyiraryo. Menya ko amategeko y’Imana yose anganya kwera. Imana ntabwo yahaye umuntu uburenganzira bwo kwihitiramo umunsi wo kuruhuka nk’uko bamwe babyibwira. Umuntu ntiyahawe kwihitiramo ikiruhuko, ahubwo mu bintu byose, umuntu asabwa kumvira ibyo Imana yategetse. Imana ni inyagahunda, ntabwo ikorera mu kajagari. Itegeko ryayo rirasobanutse. “Dore icyo nabonye gusa ni iki: ni uko Imana yaremye umuntu utunganye, ariko abantu bishakiye ibihimbano byinshi.” (Umubwiriza 7:29). Abantu bahimba ibyabo bayobowe na Satani. Ibyo ntibyatuma Imana igendera ku migambi ya kimuntu. Ibyo yaremye bisabwa kuyiyoboka, si yo izayoboka ibyo yaremye. Ni cyo gituma ikomeza ibyo yategetse n’ubwo byakwemerwa kugenderwaho na bake.

Ibi byandikiwe kudukura mu rujijo rutewe n’akajagari k’iminsi itandukanye ijya ifatwa nk’iminsi yo kuruhukwaho :

  • Bibiliya iti: isabato ni Samedi
  • Gatolika n’amadini ayikomokaho bati: isabato ni damanche (Sunday, sonnestag, …)
  • Muhamadi na Islamu bati: isabato ni Vendredi (idjumaa).

Reka tubarangire intsinzi y’ubugoryi n’ubuyobe, muzayoboke Bibiliya, naho ibindi ni ukwishakira abayoboke na ba « mpa nirire ». Abo ngabo « Amaherezo yabo ni ukurimbuka, imana yabo ni inda biratana ibiteye isoni byabo, bahoza umutima ku by’isi. » (Abafilipi 3 :19).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*