Ibiheruka
Ten Commandments written on stone tablets in Hebrew

ICYO AMATEGEKO Y’IMANA AMARIRA UYUMVIRA

Share

Kwibeshya cyangwa ubuhakanyi bitera benshi kwizera ko Yesu yakuyeho amategeko ubwo yabambwaga. Ibi ni ukwitiranya, ni yo mpamvu dukwiriye gusobanukirwa ko icyo Yesu yakuyeho ari urwandiko rwari rukubiyemo amategeko y’iby’imihango. “…Igahanagura urwandiko rw’imihango rwaturegaga, ikarudukuzaho kurubamba ku musaraba.” (Abakolosayi 2:14).

Iki gitabo cyo gushinja Abisirayeli cyarimo amategeko yari yaranditswe n’ikiganza cya Mose.

“Mose amaze kwandika amagambo y’ayo mategeko mu gitabo, ayarangije ategeka Abalewi baremerwa isanduku y’isezerano ry’Uwiteka ati Nimwende iki gitabo cy’amategeko, mugishyire iruhande rw’isanduku y’isezerano ry’Uwiteka Imana yanyu, kibereyo kuba umuhamya ubashinja.” (Gutegeka kwa kabiri 31:24-26).

Icyo gitabo gitandukanye n’ amategeko icumi y’Imana kuko yo yanditswe n’urutoki rw’Imana ubwayo. “…Uwiteka yandika kuri bya bisate by’amabuye amagambo y’isezerano. Ni yo ya mategeko uko ari icumi.” (Kuva 34:28). Mose yongeye kubihamya agira ati:

 “Ayo magambo Uwiteka yayabwiriye iteraniro ryanyu ryose kuri wa musozi, ari hagati mu muriro n’igicu n’umwijima w’icuraburindi,…Ayandika ku bisate bibiri by’amabuye, arabimpa.” (Gutegeka kwa kabiri 5:22).

Aya mategeko icumi ni yo Yesu yahamije ko atazigera avaho ubwo yagiraga ati: “Icyoroshye ni uko ijuru n’isi byashira, kuruta ko agace k’inyuguti imwe yo mu mategeko kavaho.” (Luka 16:17). Ubwo rero isi n’ijuru bigihari, nayo arahamye rwose.

Kuva kera Yesu yari azi ko hazabaho igihe amategeko y’Imana azibasirwa maze bikavugwa ko yayakuyeho. Ni yo mpamvu ubwe yayashimangiye hakiri kare agira ati: “Mwitekereza ko naje gukuraho amategeko cyangwa ibyahanuwe. Sinaje kubikuraho, ahubwo naje kubisohoza.” (Matayo 5:17).

Igituma benshi bakomeza gushaka urwitwazo rwo kudakurikiza amategeko y’Imana kandi usanga ari bo byakagiriye umumaro, ni ukudakurikiza itegeko rya kane ritegeka buri wese kweza no kuruhuka ku munsi wa karindwi ari wo Sabato y’Imana. (Kuva 20:8-11)

Kubwo kutubahiriza iri tegeko rya kane, benshi bagibwaho n’umuvumo wo kubarwaho gucumura amategeko yose y’Imana nk’uko Biblia ibihamya igira iti:

“Umuntu wese witondera amategeko yose agasitara kuri rimwe, aba ayacumuye yose kuko uwavuze ati ‘Ntugasambane’, ni we wavuze ati ‘Ntukice.’ Nuko rero nudasambana ariko ukica, uba ucumuye amategeko yose.” (Yakobo 2:10).

  Biragaragara neza ko burya iyo umuntu yanze kubahiriza Isabato y’Uwiteka abarwaho igicumuro imbere y’Imana kimwe n’umusambanyi, umujura, cyangwa se n’umwicanyi.

Hari n’abajya bibeshya ko kweza Isabato byategetswe Abisirayeli bo ku mubiri gusa, ariko Imana yerekanye ko abemera Imana bose bagomba kuyubahiriza, maze ikuraho urwo rujijo  igira iti: “Kandi abanyamahanga bahakwa ku Uwiteka bakamukorera bakunze izina rye bakaba abagaragu be, umuntu wese akeza isabato ntayice agakomeza isezerano ryanjye, abo na bo nzabageza ku musozi wanjye wera, mbanezereze mu nzu yanjye y’urusengero. Ibitambo byabo byoswa n’amaturo yabo bizemerwa bitambirwe ku gicaniro cyanjye kuko inzu yanjye izitwa inzu yo gusengerwamo n’amahanga yose.” (Yesaya 56:6-7).

Akamaro ko kumvira amategeko y’Imana:

  1. Amategeko y’Imana atera umudendezo

Burya uwirengagiza kumvira amategeko y’Imana aba yivutsa umudendezo we. Ijambo ry’Imana riti:

“Muvuge kandi mukore nk’abajya gucirwa urubanza n’amategeko atera umudendezo,…” (Yakobo 2:12).

Nta gushidikanya, amategeko y’Imana abaye atariho abantu nta mudendezo baba bafite. Ubujura, ubwicanyi, ubusambanyi n’ibindi bibi bikorwa byose, nta mudendezo biha ababikorerwa bose; iyi ni yo shusho y’uburyo kubura umudendezo byakwigaragaza hose igihe abantu baba badafite amategeko ababuza kugirira abandi nabi.

  1. Amategeko y’Imana atuma abantu biga gukiranuka

Bitewe n’uko amategeko y’Imana ahora yereka umuntu urwobo agiye guhirimamo, ndetse akamukumira kurwerekeraho, abantu bagenda bahishukirwa n’akaga kari mu kwikurikirira ibyo kamere yabo irarikira, maze bakitoza gukora ibyo gukiranuka no kuzibukīra ibibi mu izina n’imbaraga by’Umukiza wabo. Mu kwishimira amategeko y’Imana, umuhanuzi Yesaya yagize ati:

“Ni koko Uwiteka Nyagasani, mu nzira y’amategeko yawe ni ho twagutegererezaga. Imitima yacu yifuza izina ryawe ndetse n’urwibutso rwawe. Umutima wanjye wajyaga ugushaka nijoro, kandi nzajya nzindukira kugushakisha umutima, kuko iyo amategeko yawe ari mu isi abaturage bo ku isi biga gukiranuka.” (Yesaya 26:8-9).

  1. Amategeko y’Imana atera abayumvira kujijuka no kunguka ubwenge

Iyo umuntu yubashye Imana Yo Nyir’ubwenge n’ubumenyi bitagira akagero, akayumvira muri byose ndetse akihatira kunyura mu nzira imuyoboye yose, Imuha ubwenge ndetse n’ubumenyi bimushoboza kumenya gutandukanya ikibi n’icyiza no kuvangura ibyanduye n’ibitanduye.

Ubwenge butangwa n’Imana ntaho bwahurira n’ubw’abantu kandi uwigishijwe n’Imana ntiyagereranywa n’umwe mu bigishijwe n’abantu. Ibi ni byo Dawidi yahamije ubwo yagiraga ati: “Amategeko yawe nyakunda ubu bugeni, Ni yo nibwira umunsi ukira. Ibyo wategetse bituma ndusha abanzi banjye ubwenge, Kuko bihorana nanjye iteka. Mfite ubwenge buruta ubw’abigisha banjye bose, Kuko ibyo wahamije ari ibyo nibwira. Ndajijuka nkarusha abasaza, Kuko njya nitondera amategeko wigishije.” (Zaburi 119:97-100).

  1. Kumvira amategeko y’Imana ni cyo gihamya cy’uko umuntu azi Yesu kandi ko amukunda

Ubu benshi bitwa abakristo kandi bagahamisha iminwa yabo ko bazi Kristo kandi ko bamwizera, bātuza indimi zabo ishimwe ryinshi, berekana cyane ko bakunda Umukiza wabitangiye agapfa ku bwabo. Ariko ubuhamya bwose bwatangwa mu magambo, ntacyo buba bumaze keretse gusa iyo umuntu yerekaniye mu mibereho ye ya buri munsi kumvira amategeko yatanzwe n’Imana.

Yesu yaravuze ati: “Nimunkunda muzitondera amategeko yanjye.” (Yohana 14:15).

Yohana nawe yahishuye iki kirango cyo kumenya Kristo agira ati: “Iki ni cyo kitumenyesha yuko tumuzi, ni uko twitondera amategeko ye. Uvuga ko amuzi ntiyitondere amategeko ye, ni umubeshyi, ukuri ntikuri muri we.” (1 Yohana 2:3-4).

  1. Kwitondera amategeko y’Imana bituma umuntu ahabwa Umwuka wera

Ubwo Yesu yari agiye gusubira mu ijuru kwa se, yasigiye abigishwa be isezerano ry’uko azaboherereza Umwuka wera ari wo mufasha wo kubana nabo ibihe byose. Kimwe n’uko andi amasezerano y’Imana afite ibyo ushaka kuyasohorezwa abanza kuzuza, gusukirwa Umwuka wera na byo Yesu yagaragaje icyo bisaba kuri buri wese ubyifuza. Yagize ati:

“Nimunkunda muzitondera amategeko yanjye. Nanjye nzasaba Data, na we azabaha undi Mufasha wo kubana namwe ibihe byose, ni we Mwuka w’ukuri…” (Yohana 14:15-17).

Kuba hari ibyitwa umwuka bihora bivugwa mu bo usanga badakurikiza aya mabwiriza yo kuwuhabwa kubwo kutitondera amategeko y’Imana, cyangwa se gutesha agaciro amwe muri yo, hagomba kubaho kugenzura neza kugira ngo abantu batayoba nk’uko Yohana yanditse ati:

  “Bakundwa, ntimwizere imyuka yose ahubwo mugerageze imyuka ko yavuye ku Mana, kuko abahanuzi b’ibinyoma benshi badutse bakaza mu isi.” (1 Yohana 4:1).

Amategeko y’Imana yongera kugaragazwa nk’igipimo kigaragaza inkomoko y’ibigaragara nk’imyuka, ubuhanuzi ndetse n’ibindi abantu bitirira Imana. Mu kugenzura niba ibyo ari Yo bikomokaho koko, Biblia itanga iyi nama: “Nimusange amategeko y’Imana n’ibiyihamya. Nibatavuga ibihwanye n’iryo jambo nta museke uzabatambikira.” (Yesaya 8:20).

Kuba umuseke udashobora gutambikira abatitondera amategeko y’Imana, bisobanura ko badashobora gushyikīra inzira yo gukiranuka kuko ari yo museke uvugwa nk’uko ijambo ry’Imana ribisobanura rigira riti:

“Ariko inzira y’umukiranutsi ni nk’umuseke utambitse, Ugakomeza gukura ukageza ku manywa y’ihangu.” (Imigani 4:18).

  1. Kwitondera amategeko y’Imana bitera umuntu gukundwa na Yo kandi Ikamwigaragariza

Kimwe n’uko umubyeyi akunda umwana uhora amwumvira, Imana na Yo ikunda uyumvira akabigaragariza mu kwitondera amategeko yayo. Yesu yagaragaje ingororano bene uyu azahabwa ubwo yagiraga ati:

“Ufite amategeko yanjye akayitondera ni we unkunda, kandi unkunda azakundwa na Data, nanjye nzamukunda mwiyereke… Umuntu nankunda azitondera ijambo ryanjye, na Data azamukunda, tuzaza aho ari tugumane na we. Ariko utankunda ntiyitondera amagambo yanjye…” (Yohana 14:21, 23, 24).

  1. Kumvira amategeko y’Imana nibyo bihesha umuntu amahoro yo mu mutima

Muri iyi minsi iheruka amahoro yarabuze, ndetse no mu bihugu biganjemo umutekano wo mu bigaragara, imitima y’abantu ikomeza kuremererwa n’imihangayiko ndetse n’amaganya y’isi. Icyo bakeneye gusa ni ya amahoro Kristo yasezeraniye abamwizera kuko ari yo adashobora guhungabanywa n’ibyakwiyadukiza mu buzima byose.

Aya niyo ahabwa buri mwigishwa nyakuri wa Kristo kuko ari yo yatuma adahagarika umutima nk’uko yabyivugiye ati:

“Mbasigiye amahoro, amahoro yanjye ndayabahaye. Icyakora simbaha nk’uko ab’isi batanga. Imitima yanyu ntihagarare kandi ntitinye.” (Yohana 14:27).

Ufite amahoro atangwa na Kristo ntakangwa na byacitse, kandi n’iyo hari ibitagenze neza mu buzima, ahora asusurutswa n’isoko idakama y’amasezerano y’Imana. “Ni cyo gituma muzavomana ibyishimo mu mariba y’agakiza.” (Yesaya 12:3).

 Ahora akomezwa n’amagambo Umukiza yabwiye abamwemeye bose ati: “Ibyo mbibabwiriye kugira ngo mugire amahoro muri jye. Mu isi mugira umubabaro, ariko nimuhumure nanesheje isi.” (Yohana 16:33).

Guhagarika umutima, guhorana impagarara,  kudatuza, kuburagizwa, guta umutwe, ubwihebe, ndetse n’ibisazi byeruye nk’uko byose bigaragara henshi muri iki gihe, ni ingaruka zo kwirengagiza no gusuzugura amategeko y’Imana.

Ubu Imana irongera kubwira buri wese iti:

“Iyaba warumviye amategeko yanjye uba waragize amahoro ameze nk’uruzi, gukiranuka kwawe kuba kwarabaye nk’umuraba w’inyanja, kandi urubyaro rwawe rukangana n’umusenyi, n’abava mu nda yawe bakamera nk’imonyi yawo. Izina ryawe ntiryakwibagirana, kandi ntiryarimbuka ngo ribure imbere yanjye.” (Yesaya 48:18-19).

Nta kindi cyatuma umuntu abonera amahoro aho abandi bayabuze, ngo akomerere aho abandi bagaragaje kwiheba, ndetse  ngo gitume ahora yishimira mu Mwami n’igihe yugarijwe n’ibimubangamiye; keretse gusa kuba ahorana n’Imana, kandi agakunda amategeko yayo nk’uko Dawidi yabivuze ati:

“Abakunda amategeko yawe bagira amahoro menshi, Nta kigusha bafite.” (Zaburi 119:165).

Bakundwa bana b’Imana, ubu umuvumo wugarije isi uhora ugaragarira mu biza, ibyorezo n’ibyago bihora bitera, uterwa n’uko abantu bahinduye amategeko y’Imana ndetse bakaba bakomeje kuyirengagiza nan’uyu munsi. Umuhanuzi Yesaya ahumekewemo n’Imana yaranditse ati:

“Kandi isi ihumanijwe n’abaturage bayo kuko bishe amategeko, bagahindura ibyategetswe, bakica isezerano ridakuka. Ni cyo gitumye umuvumo utsemba isi n’abayibamo bagatsindwa n’urubanza, ni cyo gitumye abaturage b’isi batwikwa hagasigara bake.” (Yesaya 24:5-6).

Iri sezerano abantu bishe ni ukweza umunsi w’Isabato nk’uko ijambo ry’Imana rikomeza kubyerekana ngo: “Nuko Abisirayeli baziririze isabato, bajye bayitondera mu bihe byabo byose, ibe isezerano ridakuka.” (Kuva 31:16).

Bidatinze igihe cyo kwihanganira abirengagiza amategeko y’Imana kizagira iherezo. “Igihe gikwiriye cyo gukora k’Uwiteka kirasohoye, Kuko bahinduye ubusa amategeko yawe.” (Zaburi 119:126). Imana irararikira buri wese kuyubaha abihamishije kumvira ibyo Yategetse. Ni ahawe guhitamo niba uzaherera ku ruhande rwayo, cyangwa niba uzaba mu bayirwanya.

Imana Iduhe guhitamo neza mu izina rya Yesu.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*